İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik
Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Demirbaş Bilen ve Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem
Kalkan tarafından gerçekleştirilen bir araştırma, yapay zekâ tarafından
oluşturulan diyet planlarının özellikle ergenlerde gelişimi olumsuz yönde
etkileyebilecek riskler barındırdığını ortaya koydu. Yapay zekâlı diyet
planlarının ergenlerde besin alımını önemli ölçüde kısıtlamayı önerdiğini
belirten Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Demirbaş Bilen ve Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem
Kalkan, ergenlik döneminin büyüme ve gelişim açısından kritik bir dönem olması
nedeniyle bu tür dengesiz beslenme modellerinin uzun vadede sağlık üzerinde
olumsuz etkiler oluşturabileceğini söyledi.
İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik
Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül Demirbaş Bilen ve Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem
Kalkan tarafından gerçekleştirilen “Artificial Intelligence Diet Plans
Underestimate Nutrient Intake Compared to Dietitians in Adolescents” başlıklı
araştırma çalışması, uluslararası bilimsel dergi Frontiers in Nutrition’da
yayımlandı.
Diyetisyenlerin oluşturduğu bilimsel diyet planları ile karşılaştırıldı
Çalışmada yaygın olarak kullanılan yapay zekâ sohbet sistemleri tarafından
oluşturulan diyet planları ile diyetisyenler tarafından bilimsel kılavuzlara
uygun şekilde hazırlanan diyet planları karşılaştırıldı.
Beş yapay zeka modeli ile 60 adet diyet planı oluşturuldu
Yapay zekâ
tabanlı beslenme önerilerinin halk arasında giderek yaygınlaşsa da özellikle
büyüme ve gelişme dönemindeki ergenler için üretilen diyetlerin doğruluğu ve
güvenilirliğinin yeterince bilinmediğini kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Betül
Demirbaş Bilen, şunları söyledi:
“Bu
çalışma, farklı yapay zekâ modelleri tarafından oluşturulan diyetlerin besin
içeriğini diyetisyen referans planlarıyla karşılaştırarak yapay zekanın klinik
geçerliliğini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Bu kesitsel ve karşılaştırmalı
çalışmada, dört standartlaştırılmış ergen profili için beş yapay zekâ modeli
tarafından iki oturumda toplam 60 adet üç günlük diyet planı oluşturulmuştur.
Her profil için bir diyetisyen referans planı hazırlanmıştır. Enerji ve
makro-mikro besinler BeBiS (Beslenme Bilgi Sistemi) ile analiz edilmiştir.
Karşılaştırmalar tek örneklem t- testi, Cohen's d ve
Bland-Altman uyum analizleri ile değerlendirilmiştir.”
Önemli sapmaların oluşabildiği gösterildi
Araştırma
sonuçları, yapay zekâ tarafından oluşturulan diyet planlarının özellikle
ergenlerde günlük enerji ihtiyacını ortalama yaklaşık 700 kcal daha düşük
hesaplayabildiğini ve makro besin dağılımında karbonhidratın azalması, protein
ve yağ oranlarının artması yönünde sapmalar oluşabildiğini gösterdi.
Yapay zekâ
modellerinin, enerji (sapma: +695 kcal), protein (+19,9 g), lipit (+15,8 g) ve
karbonhidrat (+114,6 g) değerlerini sistematik olarak düşük hesaplama
eğiliminde olduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem Kalkan, “Makro besin
yüzdelerinde, protein (Yüzde 21,5–23,7) ve lipit (Yüzde 41,5–44,5) oranları
önerilen ergen kılavuzlarının üzerindeyken, karbonhidrat oranları (Yüzde
32,4–36,3) önemli ölçüde altındaydı. Mikro besin içeriklerinde modeller
arasında önemli farklılıklar gözlemlendi ve hiçbir model tüm besinler açısından
diyetisyene tutarlı bir yakınlık göstermedi” diye konuştu.
Ergenlik döneminde dengesiz beslenme modelleri risk oluşturuyor
Yapay zekâ
modellerinin, ergenler için hazırlanan diyet planlarında hem makro hem de mikro
düzeyde klinik olarak önemli sapmalar gösterdiğini kaydeden Dr. Öğr. Üyesi
Gülen Ecem Kalkan, ergenlik döneminin büyüme ve gelişim açısından kritik bir
dönem olması nedeniyle bu tür dengesiz beslenme modellerinin uzun vadede sağlık
üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğini söyledi.
Dr. Öğr.
Üyesi Gülen Ecem Kalkan, “Bulgular, yapay zekâ tabanlı diyet önerilerinin
profesyonel gözetim olmadan kullanılmasının uygun olmadığını ve bu alanda daha
güvenilir veri üretimi için model iyileştirmelerine duyulan ihtiyacı
vurgulamaktadır” dedi.
Araştırma uluslararası basında yer aldı
Çalışma yayımlanmasının ardından uluslararası basında da geniş yer buldu.
Araştırma bulguları, 30’a yakın uluslararası medya kuruluşunda haber olarak yer
aldı.
Araştırmanın tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnut.2026.1765598