İspanya’da 42 orta yaşlı yetişkinle yapılan randomize çapraz geçişli klinik çalışmada, üç ay boyunca günde 35 gram domates salçası tüketiminin seçici dikkat ve ilişkisel bellekte sınırlı iyileşmelerle ilişkili olduğu bildirildi.

Domatesin içerdiği güçlü antioksidanlardan biri olan likopenin, beyin işlevleri üzerindeki olası etkileri yeni bir klinik çalışmada incelendi.

İspanya’daki araştırmacılar, domates tüketiminin sağlıklı orta yaşlı yetişkinlerde bilişsel performans ve beyin bağlantıları üzerinde değişiklik oluşturup oluşturmadığını değerlendirdi.

Antioxidants dergisinde yayımlanan randomize klinik çalışmada 42 katılımcı, üç ay boyunca her gün 35 gram domates salçası tüketti.

Araştırmacılar, bunun likopen düzeylerindeki değişikliklerle beynin işlevsel bağlantılarındaki değişimleri ilişkilendiren ilk klinik çalışma olduğunu belirtti.

Dikkatte artış, bellekte sınırlı iyileşme

ScienceAlert'te yer alan habere göre, üç aylık domates salçası tüketiminin ardından yapılan bilişsel testlerde katılımcıların seçici dikkat performansında iyileşme gözlendi.

İlişkisel bellekte ise daha sınırlı bir artış saptandı.

Bu sonuçlar, 14 kişiden oluşan daha küçük bir grupta gerçekleştirilen beyin görüntülemeleriyle de desteklendi.

Ancak araştırmacılar, görüntüleme analizinin küçük bir örnekleme dayanması nedeniyle istatistiksel gücünün düşük olduğunu ve sonuçların çalışmada başlangıçta planlanan düzeltme yönteminden daha esnek bir istatistiksel eşik kullanılarak elde edildiğini belirtti.

Beyin ağlarında bağlantı değişiklikleri görüldü

Beyin görüntülemelerinde, yüksek likopen içeren beslenme döneminde frontoparietal ve işitsel ağlardaki dinlenme durumundaki bağlantının azaldığı gözlendi.

Domates ve diğer likopen kaynaklarının düşük olduğu beslenme döneminde ise dorsal dikkat ağlarındaki dinlenme bağlantısının azaldığı bildirildi.

Araştırmacılar bu değişikliklerin, domates tüketiminin geniş ölçekli beyin ağlarında işlevsel yeniden yapılanmayla ilişkili olabileceğini düşündürdüğünü ifade etti.

Çalışma ekibine göre gereksiz ağlar arası bağlantıların azalması, sinirsel verimlilik ve uyum kapasitesindeki değişikliklere işaret ediyor olabilir.

Benzer beyin adaptasyonlarının daha önce çalışma belleğini geliştirmeye yönelik eğitimlerden sonra da gözlendiği belirtildi.

Kandaki likopen belirgin şekilde yükseldi

Çalışmada katılımcıların kan değerlerinde de değişiklikler görüldü.

Domates ağırlıklı beslenme döneminden sonra kandaki likopen düzeyleri belirgin biçimde artarken, beyin gelişimi ve sinir hücrelerinin işlevleriyle ilişkili BDNF adlı proteinde sınırda bir artış gözlendi.

Araştırmacılar, likopen, BDNF ve beyin bağlantıları arasındaki paralel değişimlerin domates tüketimi sonrasında ortaya çıkan olası bir “işlevsel beyin yeniden yapılanmasına” işaret edebileceğini belirtti.

Katılımcılar kendi kontrolleri oldu

Araştırma çapraz geçişli bir tasarımla gerçekleştirildi. Bu yöntemde aynı katılımcılar farklı dönemlerde hem müdahale hem de kontrol koşullarına dahil edildi.

Çalışmadan bir hafta önce katılımcılardan domates, karpuz, papaya, greyfurt ve guava gibi likopen açısından zengin besinlerden kaçınmaları istendi.

Daha sonra katılımcılar üçer aylık iki farklı beslenme dönemini tamamladı.

Dönemlerden birinde her gün domates salçası tüketilirken diğerinde düşük likopen içeren bir beslenme programı uygulandı.

İki dönem arasında bir aylık arınma süresi bırakıldı. Katılımcılar bu sürenin ilk üç haftasında normal beslenmelerine devam etti, son hafta ise bir sonraki aşama öncesinde yeniden düşük likopenli beslenmeye geçti.

Çalışmanın önemli sınırlılıkları var

Araştırmanın körlenmemiş olması önemli sınırlılıklardan biri olarak gösterildi. Hem katılımcılar hem de araştırmacılar kimin domates salçası tükettiğini biliyordu.

Bu nedenle araştırmacılar, katılımcıların hangi beslenme grubunda olduklarını bilmelerinin bilişsel testlerdeki motivasyon veya performanslarını etkileyip etkilemediğini tamamen dışlayamadı.

Beyin görüntüleme sonuçlarının yalnızca 14 kişiden elde edilmiş olması da sonuçların kesinliğini sınırlandırıyor.

Bu nedenle araştırmacılar, mevcut bulguların domates tüketiminin beyin sağlığı üzerinde kesin bir yarar sağladığını kanıtlamadığını, daha büyük ve uzun süreli çalışmalarla doğrulanması gerektiğini belirtti.

Etkinin yalnızca likopenden kaynaklandığı bilinmiyor

Araştırmacılar, gözlenen sonuçların doğrudan likopen nedeniyle ortaya çıktığını söylemenin de şu aşamada mümkün olmadığını vurguladı.

Domates; likopenin yanı sıra çok sayıda başka antioksidan ve vitamin de içeriyor.

Daha önce yaşlı yetişkinlerde yapılan küçük çalışmalarda da karotenoid açısından zengin domates tozu içeren ürünlerin işlem hızı, dikkat ve çalışma belleğinde bazı iyileşmelerle ilişkili olduğu bildirilmişti.

Başka bir çapraz geçişli çalışmada ise domates tozu içeren karışık meyveli bir içeceğin çalışma belleğinde iyileşmeyle ilişkili olduğu, ancak seçici dikkat üzerinde benzer bir etkinin görülmediği belirtilmişti.

Araştırmacılar, domates salçasıyla ilişkili beyin değişikliklerinin uzun vadede devam edip etmediğinin ve klinik açıdan anlamlı sonuçlara dönüşüp dönüşmediğinin belirlenmesi için daha büyük çalışmalar gerektiğinin altını çizdi.

Kaynak: Medimagazin