Bugüne kadar yalnızca sığır, koyun ve keçi gibi çiftlik hayvanlarında görülen Shamonda virüsü, Fransa'da ilk kez bir insanda tespit edildi. Lyon'da başka ağır bir hastalık nedeniyle tedavi gören ve bağışıklık sistemi ciddi şekilde zayıflamış olan hasta, ekim ayının başında hayatını kaybetti. Vakanın duyurulmasıyla birlikte 'Shamonda virüsü nedir, ölümcül mü, tedavisi var mı?' soruları en çok aranan konular arasına girdi. Dünya Sağlık Örgütü'nden açıklama geldi.
Shamonda virüsü nedir?
Shamonda virüsü (SHAV), Orthobunyavirus cinsine bağlı Simbu virüs grubunun bir üyesi. Virüs ilk kez 1965 yılında Nijerya'da sığırlarda saptandı ve uzun yıllar boyunca Afrika ile Asya'nın bazı bölgelerinde yalnızca hayvanlarda görüldü. En sık sığırlarda rastlanan virüs; koyun, keçi, at ve alpakalarda da tespit edildi.
Avrupa'daki ilk doğrulama 2026 yazında geldi. Temmuz sonunda güney Almanya, İsviçre ve doğu Fransa'daki hasta sığırlar üzerinde yapılan genetik testler, virüsün kıtaya ulaştığını ortaya koydu. Fransa'nın haftalık hayvan sağlığı bültenine göre virüs o tarihten bu yana Avusturya, Belçika, İrlanda, İtalya, Lihtenştayn, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz, Slovenya, İspanya ve Jersey'de de görüldü.
Shamonda, Avrupa Birliği Hayvan Sağlığı Kanunu kapsamında listelenen hastalıklar arasında yer almıyor. Bu nedenle resmi gözetim ya da kontrol önlemlerine tabi değil.
Shamonda virüsü nasıl bulaşır?
Virüs, Culicoides adı verilen, milimetrik boyutlardaki sokucu sineklerle taşınıyor. Bu küçük sinekler enfekte bir hayvanı soktuktan sonra virüsü başka hayvanlara aktarabiliyor.
Fransız yetkililere göre hayatını kaybeden hastanın da virüsün ilkbahar ve yaz aylarında hayvanlar arasında dolaştığı doğu Fransa'da bu sineklerden birinin sokmasıyla enfekte olduğu düşünülüyor. Fransa Sağlık Genel Müdürü Grégory Emery, şu ana kadar sığırdan insana ya da insandan insana bulaşmaya dair herhangi bir bildirim olmadığını açıkladı. DSÖ de virüsün nasıl bulaştığını tam olarak anlamak için yeni çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu belirtti.
Shamonda virüsü belirtileri neler?
Virüs daha önce hiç insanda görülmediği için insanlarda hangi belirtilere yol açtığı henüz bilinmiyor. Hayvanlarda ise tablo daha net. Enfekte sığırlarda ishal, halsizlik ve iştahsızlık öne çıkarken ateş daha seyrek görülüyor.
Fransa'da 9 süt çiftliğinde yapılan bir incelemede, virüsün görüldüğü işletmelerde süt veriminin yüzde 75'e varan oranda düştüğü tespit edildi. Uzmanlar, gebe hayvanlarda yavru kaybı ve doğum kusurları riskine de dikkat çekiyor.
Shamonda virüsü ölümcül mü?
Fransa Sağlık ve Tarım bakanlıklarının ortak açıklamasına göre hayatını kaybeden hasta, Lyon Üniversite Hastaneleri'nde (Hospices Civils de Lyon) ciddi bir hastalık nedeniyle tedavi görüyordu ve bağışıklık sistemi ağır biçimde zayıflamıştı. Yerel gazete Le Progrès, hastanın Lyon bölgesinde yaşayan 60'lı yaşlarda bir erkek olduğunu yazdı.
Bu, Shamonda virüsüne bağlı bilinen ilk ve tek insan vakası. Sağlıklı kişilerde virüsün ağır ya da ölümcül seyrettiğine dair bir kanıt bulunmuyor. Fransa Sağlık Genel Müdürü Grégory Emery, vakanın bilimsel açıdan 'eşi görülmemiş' olduğunu ancak hastanın zayıflamış bağışıklık sistemiyle bağlantılı olduğunu vurguladı: 'Tıbbi ve halk sağlığı açısından ne bir alarm ne de bir kriz var.'
DSÖ de olayı 'izole bir insan vakası' olarak nitelendirdi ve şu aşamada daha geniş bir yayılıma yol açmasının beklenmediğini açıkladı. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, hastanın yakınlarına başsağlığı diledi.
Shamonda virüsünün tedavisi ve aşısı var mı?
Shamonda virüsünü doğrudan hedef alan özel bir ilaç ya da tedavi yöntemi bulunmuyor. Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü'ne (WOAH) göre virüse karşı ticari olarak satılan bir aşı da henüz geliştirilmiş değil.
Hasta hayvanlarda olduğu gibi olası insan vakalarında da sıvı desteği, ateş düşürücü, ağrı kesici ve dinlenme gibi belirtileri hafifletmeye yönelik destekleyici bakım uygulanıyor.
Shamonda virüsü Türkiye'de var mı?
Şu ana kadar Türkiye'de hayvanlarda ya da insanlarda Shamonda virüsü tespit edildiğine dair resmi bir açıklama yapılmadı. Virüsün Avrupa'daki seyri hayvan sağlığı otoritelerince yakından izlenirken, DSÖ Fransız yetkililerle birlikte hastanın nasıl enfekte olduğunu ve halk sağlığı açısından olası riskleri incelemeyi sürdürüyor.
