Hematokezya, alt sindirim sistemi kaynaklı bir kanama durumudur. Genellikle dışkılama sırasında fark edilen taze ve parlak kırmızı renkte kanla kendini gösterir. Bu durum rektumdan, kolondan ya da anüs bölgesinden kaynaklı olabilir. Kanama her zaman bol miktarda olmayabilir. Ancak renk çoğu zaman ayırt edicidir. Koyu değil canlı kırmızıdır. Halk arasında bazen fark edilmez. Tuvalette renk değişimiyle başlayan şüphe, zamanla gözle görülür kanla yer değiştirir. Kimi zaman ağrı olur, kimi zaman sessizce devam eder. Ancak kaynak çoğunlukla alt sindirim kanalıdır. Bu nedenle erken değerlendirme önemlidir. Çünkü altta yatan sebep hafif de olabilir, ciddi bir patolojinin belirtisi de.
Hematokezya Nedir?
Hematokezya, dışkıda taze kırmızı kan görülmesiyle tanımlanan bir alt sindirim sistemi kanamasıdır. Kanama genellikle rektum, kolon veya anüs gibi sindirim sisteminin son bölümlerinden kaynaklanır. Bu nedenle kanın rengi parlak ve canlıdır. Mide ya da ince bağırsaktan gelen kan gibi koyu ya da sindirilmiş görünmez.
Bu tablo, sindirim sistemi hastalıkları arasında sık değerlendirilen bir belirtidir. Kimi zaman basit bir çatlak kaynaklı olur. Bazen de tümör ya da iltihaplı bir hastalığın ilk işareti olabilir. Kanamanın sıklığı, şiddeti ve beraberindeki semptomlar, tanıda yol gösterici olur. Fark edilen her kanama hafife alınmamalıdır.
Kan dışkılama sırasında damla şeklinde olabilir. Bazense dışkının yüzeyine yayılmış hâlde görülür. Bazı kişiler sadece tuvalet kağıdında kan fark eder. Bu tür farklar, kaynağın yerini anlamada ipucu sağlar. Ne kadar kan olduğu kadar, nasıl göründüğü de değerlidir.
Hematokezya Nasıl Ortaya Çıkar?
Hematokezya, sindirim sisteminin alt bölümlerinden kaynaklanan kanamanın dışkı ile birlikte dışarı atılmasıyla ortaya çıkar. Kanama çoğu zaman rektum, kolon ya da anüs bölgesinden gelir. Bu nedenle renk parlaktır.
Bu durum genellikle dışkılama sırasında fark edilir. Tuvaletteki suya damlayan kan, klozette yayılmış izler ya da tuvalet kağıdında kalan lekeler ilk ipuçları olabilir. Kimi zaman kişide ağrı olur, kimi zaman yalnızca kan fark edilir. Her iki durumda da belirti ihmal edilmemelidir. Çünkü bu tür bir kanama vücudun uyarısıdır. Altta yatan bir sorun vardır.
Bazı kişilerde kanama aralıklıdır. Birkaç gün görünür, sonra kaybolur. Bazen sürekli devam eder. Süreklilik durumu kaynağın ciddi olabileceğine işaret edebilir. Özellikle dışkılama alışkanlığında değişiklik, karın rahatsızlığı ya da kilo kaybı gibi ek bulgular varsa ayrıntılı değerlendirme gerekir.
Kanamanın nereden geldiği, miktarı ve eşlik eden belirtiler hekimin tanı sürecinde yol haritasını belirler. Bu yüzden sadece kanın varlığı değil, ne şekilde ortaya çıktığı da önemlidir.
Hematokezyanın Nedenleri Nelerdir?
Hematokezya, farklı hastalıklardan ya da fiziksel zorlanmalardan kaynaklanabilir. Kanamanın şekli, süresi ve şiddeti altında yatan nedeni anlamak açısından önemlidir. Bazı durumlar geçici olabilirken bazıları daha ileri düzeyde tıbbi müdahale gerektirebilir.
Hemoroid (Basur)
Hemoroid, rektum ya da anüs çevresindeki damarların genişlemesidir. Bu damarlar zamanla hassaslaşır. Zorlanma, kabızlık ya da uzun süre oturma gibi etkenlerle makat bölgesi tahriş olabilir. Hemoroid belirtileri arasında yer alan kanama ise bu tahrişin bir sonucudur.
Genellikle dışkılama sırasında kan görülür. Kan damla şeklinde olabilir. Parlak kırmızı renktedir. Ağrı ya da yanma eşlik edebilir. Tuvaletten sonra klozette iz kalabilir. Hemoroid kaynaklı kanamalar kısa sürelidir ama sık tekrarlayabilir.
Anal fissür (Makat çatlağı)
Anal fissür, anüsün iç kısmında oluşan küçük bir yırtıktır. Genellikle sert dışkılama sonrası oluşur. Bu yırtık dışkı geçerken tahriş olur ve kanama başlar. Anal fissür (makat çatlağı) çoğunlukla ağrıyla birlikte görülür.
Kişi tuvalet sonrası yanma hisseder. Kağıtta parlak kırmızı kan görülebilir. Kan miktarı azdır ama her dışkılama sonrası tekrar edebilir. Özellikle kabızlık yaşayanlarda yaygındır. Tedavi edilmezse kronikleşebilir.
Kolon polipleri ve tümörleri
Kolon hastalıkları içerisinde yer alan polipler bazen belirti vermeyebilir. Ancak büyüdükçe yüzeyleri hassaslaşır. Dışkı geçerken bu yapılar zarar görebilir. Sonuç olarak kanama gelişebilir.
Polip kaynaklı kanama genellikle ağrısızdır. Kan dışkı yüzeyinde ya da içinde görülebilir. Bazı polipler zamanla tümöre dönüşebilir. Bu durumda kanama devamlı hâl alır. Diğer semptomlar da eşlik etmeye başlar.
Tümörler daha derin yerleşimli olabilir. Kanama miktarı fazla olmasa da sürekli hale gelebilir. Rektal kanamalarla birlikte halsizlik ya da kilo kaybı varsa altta tümör olasılığı değerlendirilmelidir. Kolon polipleri, zamanla büyüyüp yüzeylerinde hassasiyet geliştiğinde dışkılamayla birlikte kanamaya neden olabilir ve bu durum hematokezya olarak kendini gösterebilir.
Bazı rektal kanamalar, iyi huylu nedenlerden kaynaklansa da daha ciddi patolojiler de göz önünde bulundurulmalıdır. Kolon tümörleri, özellikle ileri yaş grubunda, dışkıda taze kan görülmesinin önemli nedenlerinden biri olabilir. Bu tümörler zamanla büyüyerek bağırsak duvarını zedeleyebilir. Bu da dışkı geçişi sırasında yüzeyin kanamasına neden olur. Hematokezya bu durumda ilk fark edilen bulgu olabilir. Kanama genellikle ağrısızdır. Ancak uzun süre devam ederse halsizlik, kilo kaybı ve dışkılama düzeninde değişiklik gibi ek belirtiler eşlik edebilir.
İnflamatuvar bağırsak hastalıkları (IBH)
Bu hastalık grubu, bağırsak duvarında kronik iltihap oluşturan rahatsızlıklardır. Crohn hastalığı ve ülseratif kolit bu gruba girer. İltihaplı bölgeler zedelendiğinde kanama ortaya çıkar.
Hematokezya bu hastalıklarda sık görülür. Kan genellikle dışkının içinde karışık hâlde bulunur. Dışkılama alışkanlığında değişiklik, karın ağrısı ve ateş eşlik edebilir. Alevlenme dönemlerinde kanama artabilir. Hematokezya, özellikle ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkları sırasında sık görülen bir belirti olarak ortaya çıkabilir.
Enfeksiyonlar veya travmalar
Bazı enfeksiyonlar bağırsak mukozasında hasara yol açabilir. Bu durumlarda dışkıyla birlikte kan görülebilir. Özellikle bakteriyel enfeksiyonlarda tablo daha belirgindir. Kimi zaman ishal de eşlik eder. Ayrıca ‘iskemik kolit’ adı verilen, kalın bağırsağa giden kan akışının azalması durumu da bağırsak dokusunda kanamaya yol açabilir.
Fiziksel travmalar ya da zorlayıcı dışkılama durumlarında da mukozada yırtılmalar oluşabilir. Bu da hematokezyaya neden olabilir. Kanama hafif olur ama tekrarlayıcı olabilir. Altta yatan neden saptanmazsa tablo uzayabilir.
Hematokezya Belirtileri Nelerdir?
Hematokezya genellikle gözle görülebilen kanla fark edilir. Ancak bazı durumlarda eşlik eden belirtiler tanının netleşmesini sağlar. Sadece kan görmek yeterli olmaz. Kanın şekli, zamanı ve diğer semptomlarla birlikteliği hekime yol gösterir.
Bu rahatsızlıkta sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Dışkıda parlak kırmızı renkli kan
- Tuvalet kağıdında ya da klozette fark edilen kan izi
- Dışkılama sırasında ya da sonrasında ağrı hissi
- Karın bölgesinde rahatsızlık veya baskı hissi
- Dışkılama alışkanlığında değişiklik
- İshal ya da kabızlık epizodları
- Halsizlik veya yorgunluk
- Şiddetli kanama durumlarında baş dönmesi, bayılma hissi, nefes darlığı ve tansiyon düşüklüğü yaşanabilir.
Bazı bireylerde kanama sessiz ilerler. Diğerlerinde ise belirti çok belirgindir. Bu fark kişiden kişiye değişebilir. Kanama miktarı fazla olmasa bile, tekrarlayan durumlarda mutlaka değerlendirme gerekir.
Hematokezya Nasıl Teşhis Edilir?
Hematokezya tanısı koymak için ilk adım, kişinin hikâyesini dinlemektir. Ne zaman başladı, kan ne renkti, ne sıklıkla görülüyor gibi sorularla başlar. Ardından fiziksel muayene gelir. Sonrasında bazı testlerle durum netleştirilir.
Hematokezya tanısı için sık kullanılan yöntemler şunlardır:
- Dışkı Testi:Kanın kaynağına dair ilk ipuçlarını verir. Gizli kan olup olmadığı ya da enfeksiyon varlığı burada görülebilir.
- Rektal Muayene:Hekim elle muayene ederek anüs ve rektum bölgesinde kanama ya da lezyon var mı diye kontrol eder.
- Kolonoskopi:En detaylı yöntemdir. Tüm kalın bağırsak kamera ile görüntülenir. Gerekirse doku örneği alınır. Polip ya da tümör varsa bu aşamada fark edilir.
- Endoskopi (gerekirse):Eğer üst sindirim sistemi de şüpheli ise bu yönteme başvurulabilir. Ama hematokezya genellikle alt sistem kaynaklıdır.
- Görüntüleme Yöntemleri:Ultrason ya da BT gibi tekniklerle bağırsak yapısı değerlendirilir. Özellikle tümör şüphesi varsa bu yöntemler kullanılır.
Hematokezya tanısı için test seçimi, hastanın şikayetine göre belirlenir. Her hasta aynı süreci yaşamaz. Kimi zaman tek bir yöntemle tanı konur. Kimi zaman hepsi gerekir. Hekim ne gerekiyorsa ona göre yönlendirme yapar.
Hematokezya Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi yöntemi, hematokezyaya neden olan duruma göre belirlenir. Her kanama aynı sebepten kaynaklanmaz. Bu yüzden herkese aynı tedavi uygulanmaz. Hafif bir çatlak için önerilenler tümör kaynaklı kanamalarda yapılan işlemler farklıdır.
Hemoroid ya da fissür gibi durumlarda sıcak oturma banyoları, diyet düzenlemeleri ve kremler yeterli olabilir. Bazı durumlarda ilaçla kontrol sağlanır. Bazı durumlarda ise müdahale gerekir. Endoskopik işlemler ilk sırada gelir. Ama ileri vakalarda cerrahi yöntemler de gerekebilir.
Endoskopik müdahaleler
Endoskopi ile yapılan işlemler tanı koymak kadar tedavi amacıyla da kullanılır. Polip varsa çıkarılır. Kanayan damar varsa durdurulur. İşlem sırasında kanama alanı net şekilde görülür. Bu da müdahaleyi kolaylaştırır.
Isı ile yakma (koterizasyon), enjeksiyon ya da klips yöntemiyle kanama durdurulabilir. Bu işlemler genellikle hastayı yormaz. Lokal ya da hafif sedasyonla yapılabilir. Sonrasında kısa bir izlem süreci yeterlidir. Yani cerrahiye gerek kalmadan çözüm sağlanmış olur.
Cerrahi tedaviler (Gerekli vakalar)
Bazı durumlarda daha ciddi müdahaleler gerekir. Özellikle tümör kaynaklı kanamalarda cerrahi gündeme gelir. Kolonun bir kısmı çıkarılabilir. Ya da hasarlı bölge onarılabilir. Bu karar, genellikle görüntüleme ve biyopsi sonuçlarına göre alınır.
Cerrahi sonrası iyileşme süreci kişiye göre değişir. Ancak çoğu hasta için kalıcı çözüm anlamına gelir. Özellikle tekrar eden ve ciddi kanamalar varsa bu yöntem tercih edilir. Hekim, en uygun yöntemi hastanın genel durumuna göre belirler.
Hematokezya ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Dışkıda kan görmek her zaman ciddi bir duruma mı işaret eder?
Hayır. Her kanama ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Bazen kabızlık ya da ıkınma sonucu oluşan bir çatlak bile kanamaya yol açabilir. Ancak bu durumun hafif olması, göz ardı edileceği anlamına gelmez. Çünkü her kanama, altında yatan nedeni araştırmayı gerektirir. Hafif başlayan şikayetler zamanla artabilir. Bu yüzden erken değerlendirme önemlidir.Anal fissür, dışkılama sırasında makat bölgesinde oluşan küçük yırtıklar nedeniyle hematokezyaya yol açabilen en sık görülen nedenlerden biridir.
Hematokezya ile melena arasındaki fark nedir?
Hematokezya taze, parlak kırmızı kanla kendini gösterir. Genellikle alt sindirim sistemi kaynaklıdır. Renk açıktır. Kanama sindirilmemiştir. Melena ise koyu, neredeyse siyaha yakın renkte dışkı ile fark edilir. Bu kanama genellikle mide ya da ince bağırsak gibi üst bölgelerden gelir. Kan sindirilmiştir. Bu nedenle rengi koyulaşmıştır. İki durumun ayırt edilmesi, tanıda büyük önem taşır.
Ne zaman doktora başvurulmalıdır?
Dışkıda kan fark edildiği anda doktora başvurulmalıdır. Kanama bir kere bile olmuş olsa, ihmal edilmemelidir. Özellikle ağrı, karın rahatsızlığı, halsizlik ya da kilo kaybı gibi ek belirtiler varsa acil değerlendirme gerekir. Eğer kanama çok yoğunsa, kişi soğuk terliyorsa ve bilinci bulanıyorsa beklemeden acil servise gidilmelidir. Düzenli olarak tekrarlayan ya da şiddetli kanamalarda zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna gidilmelidir. Çünkü erken tanı, her zaman tedavi şansını artırır.
