Boyun kütletmek, sağa sola öne veya geriye doğru hareket edildiğinde boyun eklemlerinin çıtırtı şeklinde ses çıkarmasıdır. Genellikle hızlı bir şekilde gerçekleşen boyun kütletme eylemi ara sıra yapıldığında eklemlere, kaslara ve bağlara herhangi bir zarar vermez ancak düzenli bir şekilde yapılırsa sağlık açısından bazı riskler meydana getirebilir. Bu risklerin içinde ciddi anlamda felç sayılabilir.
Boyun Kütletmek Nedir?
Boyun kütletmek, boyun çıtlatmak veya gıcırdatmanın, servikal omurgadaki yapıların birbirine sürtünerek ses çıkarması sonucu olduğu değerlendirilir. Boyun hareket ettirildiğinde boyun eklemleri harekete geçer ve çıtırtı şeklinde bir ses çıkarır. Bu durum boyun kütletmek olarak bilinir ancak bu konuda dikkatli olunması gerekir.
Boyun kütletmenin kişiye anlık olarak rahatlama hissi verdiği kabul edilir. Siz de bu yazıyı okurken anlık olarak boynunuzu kütlettiğinizde bir rahatlama hissi yaşarsınız. Psikolojik olarak kişiye gelen bu rahatlama hissi aslında biraz yanıltıcıdır. Boyun eklemlerini zaman zaman hareket ettirmek kişi açısından bir zarara neden olmaz ancak buradaki önemli kriter boyun kütletmenin sürekli yapılıp yapılmadığıdır.
Boyun kütletme eylemi düzenli bir şekilde yapıldığında eklemlerde, kaslarda ve bağlarda hasara yol açabilir. Bu hasar kısa süre içinde sorun veya hastalık ortaya çıkarmayabilir ancak şiddetli kütletmeler uzun süre devam ederse boyun kireçlenmesine kadar gidebilir. Ayrıca anlık bir şekilde gerçekleşen kütletme eyleminin felce de yol açabileceği düşünülür. Bu riske karşı kütletmenin çok hızlı yapılmaması ve özellikle sürekli olarak yapılmaması önerilir.
Boyun Neden Kütler?
Boynun kütlemesi, boyunda yer alan eklem yapılarından kaynaklanır. Boyun bölgesinde omur adı verilen kemikler, başın hareketini sağlayan faset eklemleri aracılığıyla birbirine bağlanır. Bu eklemlerin arasında, hareketi kolaylaştıran ve sürtünmeyi azaltan sinoviyal sıvı bulunur.
Boyun çevrildiğinde veya geriye doğru itildiğinde, eklem içindeki basınç ani bir şekilde düşer. Bu basınç değişimiyle birlikte sinoviyal sıvı içinde çözünmüş halde bulunan karbondioksit, oksijen ve nitrojen gibi gazlar kabarcık haline gelir ve kısa süre içinde patlar. Bu süreçte ortaya çıkan ses, halk arasında “boyun kütlemesi” olarak bilinir.
Tıpta bu olaya kavitasyon adı verilir. Kavitasyon sırasında meydana gelen gaz kabarcığı patlaması, genellikle zararsız bir fizyolojik olaydır. Ancak hareketin sık tekrarlanması veya yanlış açılarda yapılması, eklemler ve çevredeki kas-bağ dokuları üzerinde gereksiz baskı oluşturarak uzun vadede rahatsızlığa neden olabilir.
Boyun Kütletme Davranışının Nedenleri
Boyun kütletme alışkanlığı genellikle bilinçsiz şekilde gelişir. Bu davranışın altında birkaç neden yatabilir:
- Kas Gerilimi ve Stres
Modern yaşam tarzı, uzun süre bilgisayar başında kalmak, yanlış duruş (postür) ve stres, boyun kaslarında kronik gerginlik yaratabilir. Bu gerginlik sonucunda kişiler, “boynum tutuldu” ya da “kaslarım sıkıştı” hissiyle boyunlarını oynatıp kütletme ihtiyacı hissedebilir. Anlık bir rahatlama sağlansa da bu, kas gerginliğinin temel nedenini ortadan kaldırmaz.
- Duruş Bozukluğu
Özellikle masa başında uzun süre oturmak, telefon veya bilgisayar ekranına eğilerek bakmak, boynun doğal eğrisini bozar.
Bu postür bozukluğu, eklem yüzeylerinde baskı oluşturur. Kütletme hareketi, bu baskıyı kısa süreli azaltabilir; ancak zamanla kıkırdak aşınmasına neden olabilir.
- Psikolojik Rahatlama Arayışı
Bazı bireylerde boyun kütletme, tekrarlayıcı bir davranış hâline gelir. Stresli veya gergin hissettiklerinde bu hareketi yaparak “rahatladıklarını” düşünürler. Bu yönüyle boyun kütletmek, kompulsif bir alışkanlık hâline gelebilir. Özellikle anksiyete bozukluğu veya stres kaynaklı kas kasılmalarında bu davranış daha sık gözlemlenir.
Boyun Kütletme Sırasında Gerçekleşen Biyomekanik Süreç
Kütletme sırasında başın çevrilmesiyle, faset eklemleri arasındaki basınç hızla değişir. Bu ani basınç düşüşü, eklem sıvısında mikroskobik gaz kabarcıklarının oluşmasına neden olur. Bu kabarcıklar patladığında “küt” sesi ortaya çıkar. Bu sesin ardından kısa süreli bir rahatlama hissi yaşanmasının nedeni, proprioseptif sinir uçlarının uyarılması ve kas tonusunun geçici olarak azalmasıdır.
Ancak bu rahatlama hissi genellikle birkaç dakika veya saat sürer; altta yatan kas gerilimi, duruş bozukluğu veya stres faktörü devam ettiği sürece sorun yeniden ortaya çıkar.
Boyun Kütletmenin Zararları
Boyun kütletmek veya çıtlatmak, doğru bir şekilde yapılmazsa veya çok sık yapılırsa eklemlere ve omurga sağlığına zarar verebilir. Bu kütletme hareketi sinirlere baskı yaparak uzun vadede sinir sıkışmasına yol açabilir. Bunun dışında zamanla boyun kireçlenmesi yaşanabilir. Ayrıca ani olarak felç riski de söz konusu olabilir.
Boyun kütletmenin insan sağlığı için olası zararları şöyledir:
- Eklemler ve omurga sağlığına zarar görebilir
- Kas spazmlarıgörülebilir
- Sinirlere baskı yapılaraksinir sıkışmasıortaya çıkabilir
- Boyun tutulmasıyaşanabilir
- Baş dönmesineyol açabilir
- Uzun vadede boyun kireçlenmesi olabilir
- Boyundaki kan damarları olumsuz etkilenebilir
- Ani olarak damar yaralanması ve felç riski doğabilir
Boyun kütletmek temelde eklemler arasında gaz kabarcıklarının patlaması sonucu oluşan seslerle genellikle geçici bir rahatlama sağlamasıyla bilinir. Ancak bu alışkanlık uzun vadede eklem ve omurga sağlığını olumsuz etkileyebilir.
Boyun Kütletmenin Olumsuz Etkileri
Eklem ve omurga sağlığına olumsuz etkileri
Boyun kütletme sırasında eklemlerdeki kıkırdak dokular ve eklem kapsülleri zarar görebilir. Bu zarar da uzun vadede eklemlerde kireçlenmeye yol açabilir.
Kas spazmları
Ani ve şiddetli bir şekilde yapılan boyun kütletme hareketleri, boyun kaslarında spazmlara yol açabilme tehlikesi barındırır.
Damar yaralanmaları ve felç riski
Kontrolsüz boyun kütletme, boyun damarlarında yırtılmalara ve nadiren de olsa felce neden olabilir.
Sinir sıkışmaları
Boyun kütletme veya çıtlatma sırasında sinirlerin sıkışması, şiddetli ağrıya ve hareket kısıtlılığına yol açabilir. Bu da zamanla sinir sıkışması meydana getirebilir.
Boyun kütletmek baş dönmesine yol açabilir
Boyun kütletmenin yol açabileceği risklerden biri de baş dönmesidir. Boynunu kitleten kişiler anlık olarak baş dönmesi sorunuyla karşı karşıya kalabilir ancak bu durum geçicidir.
Boyun kütletmenin nörolojik ve damar üzerine etkileri
- Boyun bölgesi, sadece kas ve kemiklerden ibaret değildir; beyne giden ana damarların (karotis ve vertebral arter) geçtiği kritik bir anatomik alandır.
- Bu damarlar, beyin ve omuriliğe oksijenli kan taşır.
- Yanlış yapılan boyun kütletmeleri, özellikle ani ve şiddetli hareketlerde, bu damarların duvarında mikro yırtıklara (diseksiyon) neden olabilir.
- Bu durum son derece nadirdir ancak inme (felç) riskine yol açabilir.
Boyun Kütletme Alışkanlığı Nasıl Bırakılır?
Boyun kütletme hareketleri, kişide kısa süreli bir rahatlama sağlasa da uzun vadede sağlık sorunlarına yol açabilir. Bunların başında sinir sıkışması, boyun kireçlenmesi, boyun tutulması ve hatta felç bile gelebilir. Aynı zamanda boyunda kronik bir ağrı da yaşanabilir. Boyun kütletme alışkanlığını bırakmak için aşağıdaki şu yöntemler denenebilir:
Boyun kaslarını esnetme ve güçlendirme egzersizleri
Gergin ve rahatsızlık hissi veren boyun kaslarını esnetmek ve güçlendirmek, boyun kütletme ihtiyacını azaltabilir. Bunun için nazik bir şekilde germe hareketleri ve egzersizler yapılmalıdır. Bu konuda uzman bir doktordan da görüş ve yönlendirme alınabilir. Örneğin, başı saat yönünde ve tersine dairesel hareket ettirmek, gergin bağların ve kasların gevşemesine yardımcı olabilir.
Doğru duruş
Hareketsiz yaşam, egzersiz yapmamak ve uzun süre bilgisayar veya masa başında oturmak duruş bozukluğu ve kas deformiteleri yaratır. Bu doğrultuda bilgisayar başında çalışırken veya uyurken doğru bir duruş pozisyonu yaratmak oldukça önemlidir. Masa ve sandalye yüksekliğinin uygun olması, bilgisayar ekranının göz hizasında bulunması ve kişinin uyurken ortopedik yastık kullanması boyun sağlığını destekler.
Stres yönetimi yapmak
Stresin zararlarından biri de kas gerginliğini artırması ve boyun bölgesinde rahatsızlık hissine neden olmasıdır. Bu noktada işe yarar yöntemler olarak yoga, meditasyon ve derin nefes alma gibi stres azaltıcı teknikler olarak sıralanabilir. Bu yöntemler boyun kütletme isteğini azaltabilir.
Profesyonel destek almak
Boyun kütletme alışkanlığının bırakılamadığı durumlarda profesyonel bir destek almak önemlidir. Bu yolda fizyoterapistler, boyun kaslarını güçlendirmek ve esnekliği artırmak için uygun egzersiz çalışmaları önerebilir. Ayrıca, manuel terapi ve masaj gibi yöntemlerle boyun bölgesindeki gerginlik de azalabilir.
Boyun Kütletmek İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Boyun Kütletmenin Faydaları Var mı?
Boyun kütletmek, ani bir şekilde eklemlerin üzerindeki baskıyı azaltarak kısa bir süreli rahatlık sağlar. Bu rahatlığın kan akışıyla ilgili olduğu değerlendirilir. Boyun kütlediğinde kan dolaşımına endorfin salgılanır. Bu salgıyla birlikte kişi anlık olarak rahatlama ve tatmin hissi yaşar. Ancak bu rahatlığa plasebo etkisi de denebilir.
Boyun kütletmek rahatlatır mı?
Boyun kütletmek anlık olarak rahatlama hissi verir ancak uzun vadede sorunlar ortaya çıkabilir.
Boyun kütletmek kötü bir alışkanlık mıdır?
Boyun kütletmek uzun vadede alışkanlık meydana getirmezse genellikle zararsız kabul edilir ancak düzenli yapılırsa boyunda sağlık sorunları görülebilir.
Sürekli boyun kütletmek boyun fıtığına yol açar mı?
Sürekli ve sert hareketlerle yapılan boyun kütletme durumu, disk ve sinir dokularına baskı oluşturabilir. Bu durum uzun vadede boyun fıtığı riskini artırabilir.
