Amaç

Bu çalışma, Türkiye’de hemşirelik alanında sanal gerçeklik müdahalesi içeren lisansüstü tezlerin özelliklerini incelemeyi amaçlayan tanımlayıcı bir doküman analizi çalışmasıdır.Yöntem: Literatür taraması YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında gerçekleştirilmiş ve “sanal gerçeklik”, “sağlıkta sanal gerçeklik”, “teknoloji”, “hemşirelik” ve “sanal gerçeklik uygulamaları” anahtar kelimeleri kullanılmıştır. Tarama sonucunda 2016–2025 yılları arasında yayımlanan toplam 666 kayıt belirlenmiş, alan daraltması sonrasında dahil edilme kriterlerine uygun 122 tez değerlendirmeye alınmıştır. Çalışmalar; yayın yılı, tez türü, yürütüldüğü anabilim dalı, örneklem grubu, incelenen değişkenler, uygulanan müdahale türü ve elde edilen sonuçlar açısından incelenmiştir.Bulgular: Sanal gerçeklik kullanılan lisansüstü tezlerin 2019 yılından itibaren artış eğilimi gösterdiğini ve çalışmaların çoğunun yüksek lisans düzeyinde (%53) gerçekleştirildiğini ortaya koymuştur. Tezlerin en sık Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı’nda (%28) yürütüldüğü; bunu sırasıyla Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği (%19), İç Hastalıkları Hemşireliği (%18), Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği (%9), Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği (%7) ve Halk Sağlığı Hemşireliği (%6) anabilim dallarının izlediği belirlenmiştir. Örneklem grupları incelendiğinde çalışmaların en sık cerrahi girişim uygulanan hastalar (n=23), sağlık bilimleri öğrencileri ve sağlık profesyonelleri (n=19) ile çocuk ve ergenler (n=17) üzerinde yürütüldüğü görülmüştür. Kanser tanısı almış bireyler (n=8), ebeveynler, sağlıklı bireyler (n=3) ve yaşlılar (n=1) üzerinde gerçekleştirilen tez çalışmalarının sayısının daha sınırlı olduğu görülmüştür. İncelenen değişkenler arasında en sık psikolojik belirtiler (anksiyete, korku, depresyon) (n=89) ile ağrı ve yaşamsalbulgular gibi klinik belirtiler (n=86) yer almaktadır. Sanal gerçeklik uygulamalarının çoğunlukla cerrahi ve girişimsel işlemler sırasında (n=55) kullanıldığı ve içeriklerin çoğunlukla doğa manzaraları, gezi ve yürüyüş gibi distraksiyon temelli uygulamalardan oluştuğu (n=67) belirlenmiştir.Sonuçlar ve Öneriler: Sonuç olarak, sanal gerçeklik uygulamalarının hemşirelik alanında giderek artan bir ilgi gördüğü ve özellikle girişimsel işlemler sırasında hastaların psikolojik ve fizyolojik belirtilerini azaltmada çoğunlukla etkili bir yöntem olarak kullanıldığı görülmektedir.