Amaç

Bu çalışma, kozmetik ürünlerde yaygın olarak kullanılan aktif bileşenlerin insan deri fizyolojisi üzerindeki etkilerini sistematik bir şekilde değerlendirmeyi ve bu etkileri meta-analiz yöntemiyle nicel olarak sentezlemeyi amaçlamaktadır. Son yıllarda işlevsel kozmetikler yalnızca estetik faydalarıyla değil, aynı zamanda dermatofarmasötik etkileriyle de dikkat çekmektedir.Gereç ve Yöntem: PRISMA 2020 yönergeleri doğrultusunda PubMed, Scopus, Web of Science ve ScienceDirect veri tabanlarında 2004–2024 yılları arasında yayımlanmış çalışmalar taranmıştır. İnceleme sonucunda sekiz çalışma sistematik derlemeye dâhil edilmiş, bunlardan altısı meta-analiz için uygun bulunmuştur. Çalışmalardaki dozaj, uygulama süresi, örneklem özellikleri ve ölçüm yöntemlerindeki farklılıklar dikkate alınarak rastgele etkiler modeli kullanılmıştır.Bulgular: Bulgular, hyaluronik asit, retinol, niasinamid, C vitamini ve peptit gibi içeriklerin cilt nemi, elastikiyet, pigmentasyon düzeyi ve kırışıklık görünümünde istatistiksel olarak anlamlı iyileşmeler sağladığını göstermektedir (p < 0,05). Meta-analiz sonuçlarına göre en yüksek etki büyüklüğü retinol (Hedges’ g = 0,89) ve hyaluronik asit (g = 0,82) ile elde edilmiştir. C vitamini (g = 0,65), niasinamid (g = 0,64) ve peptitler (g = 0,52) ise orta düzeyde fakat anlamlı etkiler göstermiştir.Sonuç: Elde edilen bulgular, kozmetik ürünlerde yer alan aktif bileşenlerin yalnızca yüzeysel estetik faydalar sağlamadığını, aynı zamanda biyolojik olarak kanıtlanmış fizyolojik etkiler de ortaya koyduğunu göstermektedir. Retinoidler, tıbbi dermatolojide (ör. akne, psoriasis) kullanılan güçlü ajanlar olup, retinol türevleri daha düşük irritasyon riskiyle kozmetik uygulamalarda “rejuvenasyon” amacıyla önemli bir seçenek olarak öne çıkmaktadır. Bulgular ayrıca, içeriklerin etkinliğinin yaş, cilt tipi ve kullanım süresine göre farklılaştığını göstermekte, bu da kişiselleştirilmiş kozmetik uygulamaların önemini ortaya koymaktadır.