Kişisel bakım ve hijyenin en önemli bölümlerinden biri genital bakım.
Genital bakıma yönelik pek çok pratik yöntem de kadınların kullanımına
sunuluyor, ancak uzmanların çok önemli uyarıları var. Duru su dışında yapılan
temizleme ve bakım uygulamaları faydadan çok zarar verebilir.
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Âzer Aras Uluğ, kadınlarda
genital bakım ve hijyene dair en çok merak edilen soruların cevaplarını verdi.
Dantelli iç çamaşırı ya da tanga kullanılmamalı tezi doğru bir tez
mi?
“Vajinal flora, mikrobiyota ya da ekosistemizi korumak için neler yapmalıyız
konusu çok önemli ve çok merak edilen bir konudur. Hemen hepimiz herhangi bir
dönemde vajina enfeksiyonu ya da mantar şikayeti ile bir hekime başvurmuşuzdur
mutlaka. Mutlaka ki her kadının hayatı boyunca aile büyüklerinden biri veya
hekimi beyaz, pamuklu ‘babaanne külodu dediğimiz iç çamaşırlarının giyilmesi
tavsiye edilmiştir. Aslında vajina ve vulva kanla, idrarla, dışkıyla, semenle
baş edebilecek bir savunma sistemine sahiptir. O yüzden rahatsızlık hissi
vermiyorsa, dantelli bir tanga ya da farklı bir külot da giyebiliriz hanımlar.
Sizi rahatsız eden ve sürtünme yaratan külot vajinal ekosistemi bozuyorsa o
zaman sorun yaratır. Derinin PH dengesini bozan, tahriş ve alerji yapan, fazla
nemi hapseden ve sürtünmeye neden olan her şey sıkıntı yaratabilir. Tüm bu
faktörler vajinal mikrobiyotada mikro travma ortamı yaratabilir. Bunun
sonrasında da enfeksiyona ve mantara neden olabilir. Burada şunun altını çizmek
istiyorum. Külotların vajinal PH’ı değiştirmeye gücü yetmez. Uzun süreli dar
giysilerin altında ıslak ve nemlenmiş külotlar sorun yaratabilir. Bu nedenle
deniz ve havuz sonrası çabuk kurumayan ıslak mayoların değiştirilmesini
öneririm. Külotlarınız bacaklarınıza, vücudunuza uygunsa ve ikide bir bacak
arasına girip sizi rahatsız etmiyorsa sizin için uygun olan odur. Sürtünme ve
mikro travma yaratan, nemi hapseden, terleten plastik ürünlerden de kaçınmanızı
tavsiye ederim.”
Külot giymek zorunda mıyım?
“Son zamanlarda bazı hastalarımdan vajinam daha iyi havalansın gerekçesiyle
külot giyip giymemeleri konusunda bazı sorular alıyorum. Vulva ve vajina
sanılanın aksine oksijeni sevmez. Doğal vajinal akıntılarınız bacaklarınıza,
giysilerinize, pantolonunuza, pijamanıza bulaşması sizin için sorun
yaratmıyorsa tabii ki kullanmayabilirsiniz. Bu durumda giysilerinizi nem
yaratmayan, mikro travma yapmayan, alerji yapmayan, tahriş edici olmayan
kumaşlardan seçmeniz sizin için uygun olacaktır.”
Külotumu nasıl yıkamalıyım?
“Katkısız, boyasız deterjanları tercih etmenizi ve yumuşatıcı gibi
kimyasalları kullanmamanızı öneririm. Ayrıca idrar ve dışkı temizliğinde
tuvalet sonrası sadece suyla temizlemeyi uygun görüyoruz. Vulva ve vajina
temizliğinde asla sabun kullanılmamalıdır. Bu, bu bölgedeki deriyi kurutup
enfeksiyona sebep olabilir.”
Hangi bölge yıkanabilir, hangi bölge yıkanmamalıdır?
“Bu bize yöneltilen en önemli sorulardan biridir. Apış arası, venüs tepesi,
dış dudaklar, anüsün etrafı duru suyla yıkanabilir. Ancak iş dudaklar ve
vajinanın içi doğal mukoza yapısı nedeniyle yıkanmasını önermiyoruz.”
Temizleme mendilleri ve jeller kullanılabilir mi?
Vajinal bölge temizliği amacı ile üretilen jeller ve mendillerin içeriği
önemlidir.
Vajinal dokuyu bozmayan, kurutmayan, alerjen içermeyen, iritasyon yapmayan,
parfüm gibi kokular içermeyen, içeriğinde lanolin, alerjen ve kimyasallar
içermeyen ürünler kullanılabilir.
Fakat bu ürünlerden hiçbir zaman tam olarak emin olamayız. Deneye yanıla
bulmanız gerekecektir. Zira beğendiğiniz bir ürün olsa bile bir sonraki
üretimde içerikleri değişebiliyor. ‘Dermatolojik olarak test edilmiştir.
Jinekolog tarafından test edilmiştir. PH dengeli ürün, bebek gibi hafif…”
bunların hepsi pazarlama terimleridir ve bunların hiçbirine aldanmamakta fayda
var.”
PH seviyesinde nelere dikkat etmek gerekir?
“PH seviyesi 5.3 ile 5.6 arasındaki ürünler iyi fakat PH seviyesi 7 ve üzerindeki değerler vulvadaki yağ katmanına ve asit mantoya zarar verir. Öte yandan sabun kullanma alışkanlığı olanlar için de sadece klasik doğal sabunun çalışmalarda iyi tolere edildiğini biliyoruz. Genital bölge temizliğinde yeni bir pazar alanı olan ıslak mendillerin ise bebeklerde kullanıldığı için güvenli olduğu düşünülüyor. Oysa gerçek şu ki vulvanın bu ürünlerle tahriş olma olasılığı yüksek. İçerisindeki alerjenler, kokular ve kimyasallardan ötürü vulva 20 kat daha fazla tahriş olmaya meyillidir.”
Genital bölgedeki kılların alınmasında nelere dikkat etmek gerekir?
“Genital bölgenizdeki kıllarınızın alınma şekli de bu bölgenin bakımı ve
hijyen için önemlidir. Kılın çıkış yönüne ters bir şekilde yapılan jilet, ağda
ve epilatör gibi yöntemler kılın çıkarken vücuttan çıkmamasına ve batıklara kıl
dolayısı ile kökü iltihaplarına zemin hazırlayabilir. Tüylerin alınmaması, uzun
bırakılması da aşırı neme, kokuya, enfeksiyona neden olabilir. Günümüzde çok
yaygınlaşan lazer epilasyon teknolojileriyle bu kıl alma dönemi artık geride
kaldı diyebiliriz. Genç kızlarda lazer uygulamasının yapılabilmesi için
ergenlik döneminin bitmesini bekleriz. Yaklaşık 16 yaşından sonra bu uygulamayı
yaptırabilirler. Bu ara dönemde vajinal kıllar alınacaksa da makasla kısaltma
veya jiletle kılın aynı yönünde alma ve tüy dökücü yöntemlerle epilasyon
öneriyoruz. Her adet sonrası karşınıza bir ayna koyarak genital bölgenizi ve
vajina içinizi gözlemleyin. Enfeksiyon renkli bir akıntı, siğil gibi
değişiklikleri erken saptamanızı ve ilerlemeden hekiminize başvuru yapmanızı
sağlar. Ayrıca yıllık jinekolojik muayenelerinizi ve kontrollerinizi ihmal
etmeyin.”
Önemli tuvalet kuralları var mıdır?
“Yabancı tuvaletlerde alafranga tuvalet kullanıyorsanız, tuvalet kapağının
üzerine tek kullanımlık örtülerden serebilirsiniz. Yine alafranga tuvalete
oturmadan önce mutlaka sifonu çekip içine birkaç tane tuvalet kağıdı atın ve su
yüzeyinde bırakın. Bu sıçramalara engel olur ve enfeksiyon kapmanızın önüne
geçer.”
Vajina kendi kendini temizleme özelliğine sahiptir söylemi doğru mu?
Vajina kendi kendini temizleyen bir organdır. Vajinal duş yapmayı, parmak
sokarak jellerle, sabunlarla, mendillerle, yıkamayı önermiyoruz. Banyo ve
tuvalet sonrası vulvanın çok iyi kurulanması gerekir.
Havuz ve deniz sonrası uzun süre ıslak çamaşırlarla durmaktan kaçının.
Banyo sırasında vulvanızı yıkamak için sabun kullanmayın.
Adet dönemlerinizde teninizi tahriş etmeyen, kimyasal içermeyen, kokusuz,
parfümsüz, sürekli ıslak hissetmenize neden olmayan petler kullanın ve gün
içinde 4 saatte bir değiştirin. Bunu yaz aylarında daha sık yapabilirsiniz.
Vajinal tampon kullanıyorsanız sık sık değiştirin. Özellikle yaz aylarında 2
saatte bir bunu yapın. Kullandığınız tamponların kokusuz olmasına dikkat edin.
Ayrıca kimyasal ve alerjen içermemesine önem verin.
Adet döneminde menstüral kaplar kullanıyorsanız ki son zamanlarda çok yaygın.
Bu kapları kullanmadan önce iyice sabunla yıkayın. Ardından iyice suyla
durulayın ve belli aralıklarla çıkarıp yıkayın. Her ortamda bu menstüral
kapları yıkamanız zor olacağından yedekli kullanmanızı tavsiye ederim.
Tuvalet sonrası idrar ve anüs çevresini suyla iyice temizlenmesine dikkat edin.
Önden arkaya temizleyin yani önce vajina ve idrar yaptığınız yeri, sonra makat
çevresini temizleyin. Tekrardan vajina bölgesine dönmeyin. Taharet sonrası
kokusuz renksiz, yumuşak tuvalet kağıtlarıyla aşırı bastırarak ve sürterek
değil, minik minik dokunuşlarla kurulanın ve yine önden arkaya doğru bunu
yapın.
Cinsel ilişki öncesi genital bölge PH’ı ile uyumlu jelleri dış kısmı yıkamak
için kullanabilirsiniz ama vajina içine asla kullanmayın.
İlişki sonrası genital bölgenizi suyla yakabilirsiniz. Asla vajinal duş
yapmayın. Yıkayacağınız bölge sadece vulvanız olmalı. İlişkiden sonra meniler,
vücut salgıları ve kıllar enfeksiyon riski yaratabileceğinizden vulvanızı
sadece suyla suyla yıkamanızı tavsiye ediyorum. Aynı zamanda ilişkiden sonra
idrar yolu enfeksiyondan korumak için de ilişki sonrası idrarınızı yapmanızı
tavsiye ediyorum.
İç çamaşırlarınızı günlük değiştirin. Özellikle terlemenin yoğun olduğu yaz
aylarında dar, sıkı ve naylon içeren giysiler ve çoraplar giyinmek nemin
hapsolmasına neden olacağı için bunlar enfeksiyon riskini arttırabilir.
Kadın sağlığı açısından nasıl beslenmeliyim?
“Vücut direnci düşük olan kadınlarda vajinal enfeksiyonları
daha sık görüyoruz. Vajinal ekosistemin korunması için prebiyotik ve probiyotik
gıdaları içeren besinlerden tüketerek sağlıklı ve dengeli beslenin. Özellikle
meyve, sebze, posalı gıdalar ve proteinden zengin beslenmeye özen gösterin. Sık
mantar enfeksiyonu geçiriyorsanız, gizli şeker hastalığınız olabilir, kontrol
ettirin. Yoğurt, kefir, sirke, turşu, salça ve posalı gıdalar bağırsak
bakterilerine faydalı olduğu için dolaylı yoldan vajinal ekosistemdeki
mikrobiyota bakterilerine de yararlı etkileri vardır. Bu gıdaları tüketmeye
özen gösterin. Sigara ve alkol kullanmayın. Sigara vajina hücrelerinde oksijen
seviyesini düşürür ve bakterilerin çoğalmasına zemin hazırlar.”
