Otizm ya da otizm spektrum bozukluğu (OSB), bir bireyin
beyninin gelişiminde başkalarını nasıl algıladığını ve onlarla nasıl
sosyalleştiğini etkileyen, bu sebeple de sosyal etkileşim ve iletişimde
sorunlara neden olan bir tıbbi durumdur. Otizm spektrum bozukluğunda
tanılandırmanın önemine değinen, Üsküdar Üniversitesi NP Etiler Tıp Merkezi
Uzman Klinik Psikolog Aybeniz Urhan, otizm spektrum bozukluğunun
tanılandırılmasında kullanılan ölçekler hakkında bilgi verdi.
Otizm tanılandırılması için çocuğun yaş özelliklerini baz
alınıyor.
Otizmin çok fazla karşılaşılan ve tanılandırma noktasında
yardım istenen bir konu olduğunu belirten Uzman Klinik Psikolog Aybeniz Urhan,
“Otizm için tanılandırılma yaparken çocuğun gelişim düzeyindeki yaş
özelliklerini baz alıyoruz. Yaşına göre hangi özellikleri tamamlayıp hangi özellikleri
tamamlayamadığı üzerinden gidiyoruz. Hangi noktalarda desteğe ihtiyacı var,
hangi noktalarda kendini geliştirmesi gerekiyor ya da yapamadığı noktalar neler
gibi ölçekler, bu tanılandırmayı yaparken kullandıklarımızdan bazıları.” dedi.
‘Denver Gelişim Testi’ 0-6 yaş grubu için önemli.
Denver gelişim testinin 0-6 yaş grubunda doktorlar için
kıymetli bilgiler sunduğuna değinen Urhan, “0-6 yaş bizim ‘altın çağ’ olarak
adlandırdığımız, gelişim noktasında en çok değer verdiğimiz yaş grubu. Çocuğun
doğumundan itibaren yapmasını beklediğimiz dönemsel özellikleri de
kapsıyor.” dedi. Otizm de en fazla çocuğun ismine tepki vermemesi ya da göz
teması kurmaması gibi durumlarla karşılaşıldığını sözlerine ekleyen Urhan,
“Çocuğun yaşıtlarıyla birlikte oyun onamaması gibi konulardan ziyade aslında
daha geriden de süreçlerini takip edebilmemiz oldukça önemli. Bizim dikkat
ettiğimiz noktalar, çocuğun gelişim basamaklarını detaylı olarak bilememesi
yani dönemsel özelliklerinin farkında olamaması. Bu yüzden 0-6 yaş grubunda her
sene Denver gelişim testinin yapılmasını özellikle öneriyoruz.” diye konuştu.
Birçok alt alanı belirmek için CARS testi uygulanıyor.
Otizm için tanılandırılma yaparken kullanılan bir diğer
ölçeğin CARS testi olduğunu belirten Uzman Klinik Psikolog Aybeniz Urhan,
“Anneler ve babalarla birlikte klinik gözlemlerimizi de ekleyerek çocukların
nesnelerle iletişimi, değişikliklere uyum sağlaması, akranlarıyla iletişimi,
akranlarına göre olan etkinlik düzeyi, yemekle olan ilişkiselliği ve
duygularının farkında olup olmaması gibi birçok alt alanı belirlemek için CARS
testini uyguluyoruz.” dedi. Urhan, 0-36 aylık dönem içinde otizmden şüphelenen
ailelerin, çocuğun hangi noktalarda zorlandığı, hangi noktaları yapıp hangi
noktaları yapamadığı konusunda bilgi edinebilecekleri m-chat adı verilen testi
uygulayabileceklerini de sözlerine ekledi.
Otizm Davranış Kontrol Listesi ön bilgi verebiliyor.
Otizm tanılandırmada, Otizm Davranış Kontrol Listesi
kullanıldığını da ifade eden Urhan, “Bu listeyi ebeveynler ve öğretmenler de
bir ön bilgilendirme olarak kullanabiliyorlar. Bu liste 57 maddeden oluşuyor ve
nesne ilişkileri, özbakım becerileri, sosyal beceriler gibi birçok alt alan
hakkında bize bilgi verebiliyor. Otizm Davranış Kontrol Listesi’ne internet
üzerinden de ulaşılabilir.” diye konuştu.
Otizm tanılandırmasında altın standart ADOS-2 testi.
Otizm tanılandırmada kullanılan ADOS-2 ölçeği hakkında da
bilgi veren Uzman Klinik Psikolog Aybeniz Urhan, bu testin otizm alanında
standardize olarak kullanıldığına ve yurt dışında da geçerliliği bulunduğuna
dikkat çekti. Otizm noktasında altın standart olarak da adlandırılabilecek bu
testin, bebeklik döneminden yetişkinlik dönemine kadar uzun bir aralıkta
kullanılabildiğinin ve birçok alan hakkında bilgi verebildiğinin altını çizen
Urhan sözlerini şöyle tamamladı: “Otizm spektrum bozukluğundaki çocuklarımız
hakkında hangi alanlarda zorluk yaşadıklarına dair detaylı bir uygulama testi.
Yaklaşık 40-45 dakikada uygulanabiliyor.”
