Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Moleküler Biyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hüseyin Can’ın yürütücülüğünü yaptığı “Toxoplasma gondii SAG1, MIC1, ROP6, GRA1, SRS9 ve SporoSAG mRNA aşı transkriptlerini içeren miks mRNA aşısı yaklaşımı ile toksoplazmozise karşı koruyucu yeni nesil biyoteknolojik aşı geliştirilmesi” başlıklı proje, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından desteklenmeye uygun bulundu. Proje ile özellikle hamilelerde ve bağışıklığı zayıf insan ve hayvanlarda tehlikeli sonuçlar doğurabilen “Toksoplazma” enfeksiyonuna karşı mRNA aşısı geliştirme amaçlanıyor.
Proje ekibini makamında ağırlayarak tebrik eden Ege Üniversitesi Rektörü Prof.
Dr. Necdet Budak,“Kısa süre önce tüm dünyayı derinden etkileyen pandemi süreci
bizlere aşı çalışmalarının ne kadar kıymetli olduğunu gösterdi. Tam
akreditasyona sahip araştırma üniversitemiz akademisyenleri, multidipliner bir
anlayış ve iş birliği ile Toksoplazma enfeksiyonuna yönelik aşı
geliştirecekler. Temel bilimler ve sağlık alanlarında köklü bir
geçmişi bulanan üniversitemiz bünyesinde bu tür çalışmaların gerçekleştirilmesi
bizleri ziyadesiyle mutlu ediyor. Bu değerli çalışmaları için
akademisyenlerimizi tebrik ediyor, çalışmalarında başarılar diliyorum” dedi.
“Bu parazitle mücadelede aşı
çalışmalarına ihtiyaç var”
Projenin amacını anlatan Doç. Dr. Hüseyin Can, “Projede, insan ve hayvanları
enfekte ederek toksoplazmozise neden olan Toxoplasma gondii’ye karşı mRNA aşısı
geliştirmeyi hedefliyoruz. Dünyada insan nüfusunun 3’te 1’inin bu parazit ile
enfekte olduğu tahmin ediliyor. Toksoplazmozisli sağlıklı bireylerde
genellikle her hangi bir klinik belirti gözlenmezken bağışıklık sistemi
zayıflamış olanlarda ciddi ölümle sonuçlanabilen durumlar ortaya çıkabilmekte.
Ayrıca, hamilelik döneminde alındığında fetüse geçerek düşüklere ve doğumsal
anomalilere de neden olabilmekte. Diğer taraftan veterinerlik alanında da
sıklıkla koyunlarda düşüklere sebep olarak ciddi ekonomik kayıplara yol açıyor.
İnsanlarda ve hayvanlarda kronik enfeksiyona sebep olan doku kistlerinin
tedavisine yönelik etkin bir ilacın olmaması sebebiyle bu parazitle mücadelede
aşı çalışmalarına ihtiyaç var. Günümüzde sadece koyunlarda kullanımı
ruhsatlandırılmış Toxovax aşısının var olması, toksoplasmozise karşı etkin aşı
geliştirilebileceğini gösteriyor” dedi.
“mRNA aşı teknolojisinin parazitler için
kullanılabileceği gösterilecek”
mRNA aşılarının koronavirüs pandemisinde başarıyla uygulandığını dile getiren
Doç. Dr. Can, “Günümüzde COVID-19 pandemisine karşı kullanılan ‘mRNA aşı
platformu’ geniş kitlelere başarılı bir şekilde uygulanmıştır. Bu sebeple de
diğer bulaşıcı patojenlere karşı başarısının hızlıca test edileceği açıktır.
Projemiz kapsamında ‘Toxoplasma gondii’ye karşı multivalan mRNA aşısı geliştirilmesi’
planlanmıştır. Buna bağlı olarak projede Toxoplasma gondii SAG1, MIC1, ROP6,
GRA1, SRS9 ve SporoSAG proteinlerini sentezleyen mRNA aşı transkriptleri
üretilecek ve lipit nanopartikülleri (LNP) ile formüle edilip farelere mRNA-LNP
aşısı uygulanacaktır. Daha sonra, aşılanmış fareler Toxoplasma gondii doku
kistleri ile enfekte edilerek mRNA-LNP aşısının koruyuculuğu gösterilecektir.
Sonuç olarak; hem insanlar hem de çiftlik hayvanları için önemli bir parazit
olan Toxoplasma gondii’ye karşı mRNA-LNP aşısının etkinliği deney hayvanlarında
test edilecektir. Dahası, bu proje ile birlikte COVID-19’a karşı başarılı olan
mRNA aşılarının sadece virüslere karşı değil insanlarda salgınlara neden
olabilecek parazitler için de kullanılabileceği gösterilmiş olacak” diye
konuştu.
Doç. Dr. Hüseyin Can’ın yürütücülüğünü yaptığı projede, EÜ Fen Fakültesi
Moleküler Biyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Cemal Ün, EÜ Aşı
Geliştirme Uygulama ve Araştırma Merkezi Öğretim Üyeleri; Prof. Dr. Yüksel
Gürüz, Prof. Dr. Mert Döşkaya, Doç. Dr. Aysu Değirmenci Döşkaya, Doç. Dr. Hasan
Akbaba, Doç. Dr. Muhammet Karakavuk ve Dr. Özlem Günay Eşiyok yer alıyor.
