DR. GÜVENÇ KOÇKAYA

“Gelişmiş Pazarlarda İlaçta Pazar Erişim“ ve “Gelişen Pazarlarda İlaçta Pazar Erişim” kitaplarınız, 2021 yılında “Tüm Zamanların En İyi 100 İlaç Kitabı” listesinde ilk 20’de yer aldı. Türk Sağlık Ekonomisi için kıymetli bir referans olan bu başarı hakkında düşüncelerinizi alabilir miyim?

2015 yılında Sağlık Ekonomisi literatüründe, Sağlık Ekonomisi ve Pazar Erişimi ile ilgili kitaplar olmadığından bu alanda bir kitap çıkarmaya karar verdik. Gelişmekte olan ülkeler ile ilgili detaylı kaynak bulma konusundaki yetersizliklerden dolayı bölgesel araştırmalara başladık. Bölgesel araştırmaların yayınlandığı “Gelişen Pazarlarda İlaçta Erişim” kitabı 2016’da yayınlandı. Akabinde, gelişmiş ülkeler için olan “Gelişmiş Pazarlarda İlaçta Pazar Erişim” kitabını 2018’de yayınladık. İki kitabımız da yayınlandığı yıldan beri ilk yüzün altına düşmedi. Hatta 2021 yılında, BookAuthority web sayfasında tüm zamanların en iyi yüz ilaç kitabı arasında yer aldı. Son zamanlarda çıkardığımız bir diğer kitap, Pharmacacoeconomics From Cinical Perspective (Klinik Perspektiften Farmakoekonomi). Amacımız, Farmakoekonominin yani ilaç ekonomisinin biraz daha kliniksel gözle bakılmasını sağlamaktı. O kitabımız da ilk yüzün içine girmeyi başardı.

Kitaplarınızın kaynağını öğrenebilir miyim?

İlaç ağırlıklı olmak üzere; Sağlık teknolojilerinin ülkelerin pazarlarına giriş ile ilgili bilgileri içerir. Örneğin, Almanya’da bir sağlık teknolojisi, tıbbi cihaz ya da ilaç satmak istiyorsanız, bu kitaplarda temel bilgilere ulaşabilirsiniz. Referanslar ise ülkelerin mevzuatları ve ülkeler hakkında detaylı bilgilere sahip olan uzman yazarlarımız. Kitaplarımızda; Gelişmiş 14, gelişmekte 21 olan ülkenin sağlık ekonomisi hakkındaki pazar erişim süreçlerine ulaşabilirsiniz.

Sağlık ekonomisi alanındaki deneyimleriniz öncülüğünde, Türkiye’nin İlaç ve Tıbbi Cihaz sektöründeki pazar payı ve uluslararası konumu hakkında bilgi alabilir miyim?

Türkiye’nin sağlıktaki harcaması dünyadaki ekonomik ağırlığı ile paralel olduğunu görüyoruz. Bu da yaklaşık yüzde 1 ila yüzde 0.8 arasında gidip geliyor. Özetle genel ekonomik ölçekte ne fazla bir harcama yapılıyor ne düşük bir harcama yapılıyor diyebiliriz. Fakat kişi başı sağlık harcamasına ya da sağlık harcamalarının GSYİH oranına baktığımızda Türkiye olması gerekenden daha az sağlık harcaması yapıyor diyebiliriz. Bu durumun birçok nedeni olabilir. En başta yüksek nüfus kişi başına düşen harcamayı azaltmaktadır. Kamunun sıkı fiyat politikası buna neden olduğu söylenebilir. Sağlık harcamasının yüzde 70-80’i kamunun yaptığını düşünürsek, kamunun uyguladığı sıkı fiyat politikası nedeniyle de fiyatları baskılanmış bir piyasa söz konusu. Dünyadaki yerimiz genel olarak bu durumda. Ancak bazı hastalıklar özeline indiğimizde, özellikle genetik hastalıklar. Türkiye`de akraba evliliği oranı gelişmiş ülkelere göre çok daha yüksek. Orta Doğu, Kuzey Afrika gibi bölgelere baktığımızda daha az fakat Avrupa ve Amerika’ya göre fazla olan oranlar görüyoruz. Örneğin, bir genetik hastalıkta Avrupa’da 300-400 milyon nüfus içerisinde 4000 hasta varken Türkiye’de 80 milyon nüfusta 5 bin hasta olduğunu görebiliyoruz. Türkiye’de genetik hastalıklarda normalin üzerinde bir frekansının olduğunu görüyoruz. Bu tip hastalıkların maliyetinin daha fazla olduğundan dolayı bu ürünlerde bazı sorunlar yaşanabiliyor. Normalde ilaç pazar payımız Dünya`da yaklaşık yüzde 1 iken bu tip ürünlerde, nüfusumuz ve ekonomimizden farklı olarak dünya pazarında yüzde 5’i veya yüzde 10’u olabiliyoruz. Genetik hastalıkları dışarda tuttuğumuzda büyük bir sorunumuz yok fakat genetik hastalıkları bu potaya aldığımızda zor bir pazar olduğumuzu görüyoruz.

2019 yılında, bir araştırma ve danışmanlık şirketi olan ECONİX’i kurdunuz. ECONIX’i kurmanızda öncü olan şey nedir?

ECONIX Araştırma 2019 yılında kuruldu ve bugün beşinci yılını doldururken Estonya’da ayrıca bir şirket ve Tunus’ta bir ofisi ile beraber. Üstelik sadece Türkiye özelinde değil, Roma ve Osmanlı Coğrafyası olarak tanımladığım ülkelere, gelişmekte olan pazarlara, sağlık ekonomisi ve pazar erişim araştırmaları yapan bir şirkete dönüştü. Tabi durum böyle olmasına rağmen Slovenya’dan Cezayir’e, Doğu’da Mogolistan’a ve Suudi Arabistan’a kadar uzanan bir coğrafyada, Türkiye bu ülkeler içerisinde, sağlık harcamaları açısından en büyük payı alıyor. ECONIX’de ağırlıklı olarak Türkiye pazarında araştırma yapmaktadır, yüzde 70-80, yüzde 20-30’da bahsettiğimiz diğer ülkelerde araştırmalar yapmaktadır.

ECONIX’in hizmet verdiği kurumların, özel ve kamusal dağılımı nasıldır?

Ağırlıklı olarak uluslararası ilaç ve tıbbi cihaz firmaları ile çalışıyoruz. Kamuya fayda sağlayabilecek Dünya Bankası tarafından veya Avrupa Birliği tarafından fonlanan projelerde üniversiteler ile de çalışıyoruz. Özetle özel sektör ağırlıklı olmakla birlikte akademi ve kamu ile doğrudan veya dolaylı iş birliği yaptığımızı söyleyebiliriz.

ECONIX’in araştırma merkezlerinde geliştirilen son yenilik nedir?

Birlikte çalıştığımız paydaşlarımız için yaptığımız her araştırmayı bir yenilik olarak görüyoruz. Türkiye’deki sağlık ekonomisi alanına, ECONALIX adında bir uygulama platformu geliştirdik. Bu platformda isteyen herkes, akademik çalışmalarında kullanmak üzere ücretsiz maliyet-etkililik ve bütçe etki analizi yapmak için arayüze erişim sağlayabilir. Sağlık ekonomisi analizlerinde en sıklıkla kullanılan, Karar Ağacı metodolojisi ile maliyet-etkililik yapabilir. Yaptıkları analizi Tornado yöntemi ile hassasiyet analizlerini yapabilirler. Bir diğer uygulama ise ilaç veri bankası diyebiliriz. Bu veri bankasında, geçmişe yönelik fiyatlar, haftalık değişimleri takip edebilir ve Sağlık Ekonomisinde ilaç odaklı araştırmalar yapabilirsiniz. ECONALIX bizim ilk projemizdi. KOSGEB tarafından desteklendi ve 2021’de başarıyla tamamladık. 2022’de ikinci bir projemiz oldu, o projemizde amacımız, tıbbı cihaz ve sağlık hizmetlerini ECONALIX uygulamamıza eklemek ve veri setimizi geliştirmek. Ekledikten sonra da hem veri bankamızı genişletmek hem de karar ağacı analizi yapmak için kullandığımız uygulamayı bir üste çıkartıp, Markov yöntemi kullanacak web tabanlı bir uygulama üzerinde çalışıyoruz. Önümüzdeki yıllarda Türkiye akademisinin hizmetine sunmuş olacağız ve yine ücretsiz olmasını hedefliyoruz.

ECONIX Araştırma Şirketi ile ilgili gelecek planlarınız nelerdir?

Biz bu yola çıkarken sadece Türkiye’de değil yakın çevremizde de büyümeyi hedefledik ve bunu da başarmaya çalışıyoruz. İlk 5 yılımızda bu hedefimize ulaşmaya çalışırken, önümüzdeki 5 yılda hedefimiz ECONIX’i sağlık sektöründe kamu ve özel kurumlarda ilk tercih edilen kurum haline getirmek olacaktır.